Kokuradonni bɛ daminɛ ni hakilina ye. Ka o hakilina sɛmɛntiya ka kɛ jagofɛn ye, o bɛ dɔnniya de wajibiya. Kokuradonni ɲɛnamaya kɛcogo min bɛ ka yiriwa, o mago bɛ patenti baarakɛlaw la minnu kalanna kosɛbɛ, minnu bɛ se ka fɛn dilannikɛlaw dɛmɛ u k’u ka fɛn dilannenw baara ka kɛ patɔrɔnw ye.
Dugukolo kan patenti sɛbɛnni kalan bolodalen (IPTDP) bɛ o tigitigi de lase. Kabini san 2022, nin Porogaramu in ye patɔrɔn baarakɛlaw dege ka bɔ jamana 59 la ni laɲini kelen ye: k’u labɛn ni seko wajibiyalenw ye walasa ka fɛn dilannikɛlaw dɛmɛ ka patɔrɔn ɲinini sɛbɛnw sɛbɛn.
Baarakɛla 100 ni kɔ de ye nin kalo 8 taama in kɛ. Dugukolo kan patenti sɛbɛnni kalan bolodalen bɛ bololabaara kɛcogo bɛɛ lajɛlen fara ɲɔgɔn kan, min bɛ kalan kɛcogo ɲagaminen ta. A bɛ laban ni sɛgɛsɛgɛli laban ye walasa k’u ka sekow kɔrɔbɔ.
Porogaramu in dabɔra jamanaw kama walasa u k’a don u yɛrɛ ka kalan bolodalen na patenti baarakɛlaw ye. Jamana minnu ye tɔndenw ye, olu bɛ se ka Sɛbɛn min dira foroba la, bɛnkansɛbɛn (MoU) fɛ ni OMPI ye. IP Birow de b’a latigɛ Porogaramu in dɔncogo, misali la, i n’a fɔ kreditiw ka ɲɛsin sigida ka seereyaw ma walima kalan taabolo ma. O bɛ dusudon barikamaw lase lajɛdenw ma walasa u ka se k’u ka patɔrɔn sɛbɛnni sekow yiriwa.
Hɔngiri ni Paraguwe ye IPTDP jate foroba la OMPI ka lajɛba labanw senfɛ. U bɛ fara Arzantine, Kenya, Nizeriya, Peru, Sɛrɛbi ani Uganda kan ka nafa wɛrɛw di u ka baarakɛlaw ma.
Mun de b’a to diɲɛ seleke naani ka patenti sɛbɛnni kalan bolodalen tɛ kelen ye? Porogaramu bɛ bololabaara kɛcogo dɔw di. Tɔgɔladonnaw bɛ diɲɛ kɔnɔ sɛbɛnnikɛlan gɛlɛyaw ɲɛnabɔ ni laadilikan ye ka bɔ diɲɛ seleke naani sɛbɛnnikɛlaw fɛ. O dɔnniya bɛ baarakɛla kuraw ni baarakɛla kuraw dɛmɛ u k’a dɔn u ka kan ka ɲɛtaa kɛ yɔrɔ minnu na walasa ka jago nafamafɛnw jɔ. U bɛ bɔ porogaramu kɔnɔ ni seko jɔnjɔnw ye minnu ka kan ka kɛ walasa ka kokuradonni baara ka kɛ sɔrɔ yiriwali ye.
Fɛn dilannikɛlaw fɛ, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka se ka patenti dɔnbagaw sɔrɔ minnu kalanna ka ɲɛ, minnu bɛ se k’u bilasira taama na k’a ta dabɔli la ka taa a bila lakanani na min labɛnnen don sugu la.
